تاریخ انتشار: ۶ دی, ۱۴۰۴ ساعت ۱۳:۳۲ کد خبر: 19899
در شورای پژوهشی 27 اتاق بازرگانی یزد مطرح شد:

مرکز پژوهش‌های اتاق یزد؛ مرور مسیر یک‌ساله و ترسیم چشم‌انداز آینده

رئیس شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد، در نشست بیست و هفتم این شورا ضمن تقدیر از دستاوردهای پژوهشی یک‌سال گذشته، بر لزوم تغییر رویکرد دانشگاه‌ها از تولید صرف مقاله به سمت حل مشکلات واقعی صنعت و اقتصاد تأکید کرد.

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی یزد، غضنفر امیرجلیلی در گرامیداشت روز پژوهش با اشاره به چالش‌های موجود در ارتباط میان صنعت و دانشگاه اظهار داشت: متأسفانه هنوز در برخی از محافل دانشگاهی، این تصور وجود دارد که بخش خصوصی اهل کار علمی نیست، ما بارها اعلام کرده‌ایم که هدف ما تولید مقاله یا کسب امتیازات آکادمیک و ISI نیست، بلکه هدف اصلی ما حل مسائل مبتلا به صنعت، معدن و خدمات است.

وی افزود: فرهنگ آموزشی ما هنوز به گونه‌ای است که اساتید بیشتر تمایل دارند برای ارتقای رتبه علمی یا فارغ‌التحصیلی دانشجویان، مقاله منتشر کنند. اگرچه با پیگیری‌های مداوم، این نگاه اندکی تغییر کرده، اما هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب که در آن علم در خدمت رفع نیازهای صنعت باشد، فاصله داریم.

رئیس شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد با اشاره به حمایت‌های اتاق ایران از رویکرد پژوهشی تصریح کرد: مسئولان و تصمیم‌گیران زمانی که با زبان آمار، ارقام و پژوهش با آن‌ها صحبت می‌شود، پذیرش بهتری دارند. پژوهش برای اثبات مشکلات و ارائه راهکارها یک ضرورت انکارناپذیر است.

امیرجلیلی با تأکید بر لزوم قائم به شخص نبودن فعالیت‌های شورا ابراز امیدواری کرد: امیدواریم این شورا و فعالیت‌های پژوهشی آن در دوره‌های بعدی اتاق نیز تداوم داشته باشد. هدف ما این است که با نگاه به آینده و بررسی مشکلات فعلی در حوزه‌های صنعت، معدن و گردشگری، راهکارهای علمی و عملی ارائه دهیم که برای استان و کشور راهگشا باشد.

حفظ کیفیت زندگی در شهر یزد خط قرمز بخش خصوصی است

رئیس اتاق بازرگانی یزد، با انتقاد از رویکرد جریمه‌محور رویه‌های محیط‌زیستی بر لزوم اولویت دادن به سلامت شهروندان و شفافیت اطلاعات اقتصادی تأکید کرد.

مجتبی دستمالچیان با بیان اینکه حفظ کیفیت زندگی در شهر یزد خط قرمز بخش خصوصی است، گفت: موضع ما روشن است؛ ما ابتدا می‌خواهیم در این شهر زندگی کنیم و سپس کاسبی، اگر فعالیت اقتصادی منجر به نابودی محیط‌زیست و کیفیت زندگی مردم شود، ارزشی ندارد. محیط‌زیست خط قرمز ماست و تحت هیچ شرایطی نباید آن را نادیده گرفت.

رئیس اتاق بازرگانی یزد با انتقاد از شیوه برخورد با صنایع آلاینده اظهار داشت: متأسفانه گاهی شاهدیم که جریمه‌های زیست‌محیطی به جای آنکه ابزاری برای بازدارندگی و اصلاح باشند، به منبع درآمد تبدیل شده‌اند. اینکه یک واحد آلاینده جریمه پرداخت کند اما همچنان به انتشار آلودگی ادامه دهد، هیچ دردی از مردم دوا نمی‌کند. باید الزام کنیم که واحد صنعتی فیلترگذاری کرده و آلایندگی را رفع کند.

دستمالچیان با تأکید بر اینکه دیگر نباید مجوزی برای صنایع آلاینده صادر شود، تصریح کرد: در مورد صدور مجوزهای جدید باید سخت‌گیر باشیم و اجازه بارگذاری بیش از حد بر اکوسیستم یزد را ندهیم، اما در مورد صنایع موجود، با توجه به شرایط سخت اقتصادی، نباید فشار مضاعف وارد کرد که منجر به تعطیلی شود. باید به واحدهای موجود فرصت داد و از آن‌ها حمایت کرد تا سیستم‌های خود را اصلاح و به‌روزرسانی کنند.

وی با اشاره به مشکلات ارزی و تأمین مواد اولیه گفت: امروز بسیاری از واحدهای تولیدی، از جمله صنعت نساجی، به دلیل مشکلات تخصیص ارز و کمبود سرمایه در گردش، با نیمی از ظرفیت خود کار می‌کنند. در چنین شرایطی، فشار بی‌رویه بدون ارائه راهکار حمایتی، تنها به تعمیق رکود کمک می‌کند.

دستمالچیان با گلایه از عدم ارائه آمار دقیق توسط دستگاه‌های دولتی و بانک‌ها خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی صحیح نیازمند داده‌های صحیح است. تا زمانی که شفافیت آماری وجود نداشته باشد و ندانیم تسهیلات دقیقاً به کجا می‌رود، نمی‌توان به شعارهای توسعه پایدار اعتماد کرد.

در پایان جلسه رئیس اتاق بازرگانی یزد ضمن تقدیر از فعالیت‌های پژوهشی اتاق از کلیه اعضای شورای پژوهشی و دست اندرکاران پژوهش در اتاق به مناسبت یک سالگی مرکز پژوهش‌ها قدردانی کرد.

گزارش یک ساله مرکز پژوهش‌های اتاق یزد/ از برگزاری نشست‌های شورای پژوهشی تا راه‌اندازی داشبورد تجارت خارجی و انتشار گزارش‌های راهبردی

فاطمه آذرنوش مدیر مرکز پژوهش های اتاق یزد در نشست شورای پژوهشی با اشاره به مأموریت‌های کلان این مرکز گفت: در راستای سیاست‌های اتاق ایران، مأموریت‌های ما بر محورهایی همچون تغییر ریل حکمرانی اقتصادی، بهبود فضای کسب‌وکار، توانمندسازی فعالان اقتصادی و توسعه زیرساخت‌ها استوار است.

آذرنوش با ارائه گزارشی از عملکرد یک‌ساله شورا اظهار داشت: در سالی که گذشت، شورای پژوهشی ۲۶ جلسه رسمی برگزار کرد که خروجی آن بررسی بیش از ۷۰ عنوان موضوع تخصصی بود. حاصل این جلسات، تصویب ۷ طرح کلان پژوهشی در حوزه‌های کشاورزی، صنعت، معدن و گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی و حل چالش‌های بخش خصوصی بوده است. این موضوعات شامل مدیریت پساب، اقلیم، شناسنامه‌دار کردن معادن، نوآوری در صنایع کاشی، سرامیک و نساجی، مدیریت مصرف انرژی در صنایع و سلامت روان بوده است.

مدیر مرکز پژوهش‌های اتاق یزد با تأکید بر لزوم ارتباط موثر با دانشگاه‌ها گفت: در راستای شبکه‌سازی علمی، جلسات متعددی با دانشگاه‌های یزد، آزاد، جهاد دانشگاهی و مرکز تحقیقات کشاورزی برگزار شده و تفاهم‌نامه‌های همکاری به امضا رسیده است، همچنین حمایت از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری که در راستای نیازهای بخش خصوصی باشند، در دستور کار قرار دارد و تاکنون از دو پایان‌نامه مرتبط حمایت شده است.

آذرنوش یکی از اقدامات شاخص مرکز را ایجاد داشبورد آماری صادرات و واردات دانست و تصریح کرد: این داشبورد که بر اساس آمار کارت‌های بازرگانی طراحی شده، با حضور رئیس سازمان توسعه تجارت ایران رونمایی شد. علاوه بر این، انتشار منظم گزارش‌های “شامخ” (شاخص مدیران خرید)، پایش فصلی محیط کسب‌و کار، و تهیه گزارشات در بسته‌های سیاستی، حقوقی، مروری، و ترجمه گزارش‌های جهانی و … از دیگر اقدامات مرکز بوده است.

وی در ادامه اظهار داشت: اتفاق مهم امسال، انتخاب طرح اتاق یزد به عنوان یکی از سه طرح برتر در میان اتاق‌های بازرگانی سراسر کشور بود، این موفقیت جایگاه پژوهش اتاق یزد را در سطح ملی برجسته ساخت.

فاطمه آذرنوش در پایان با اشاره به برنامه‌های آتی مرکز پژوهش‌ها خاطرنشان کرد: در گام‌های بعدی، تدوین سند جامع توسعه اقتصادی استان یزد، تقویت پایگاه داده‌های اقتصادی استان و تولید پادکست‌های صنعتی با رویکرد توانمندسازی اعضا را در دستور کار داریم. امیدواریم با تداوم هم‌افزایی میان اعضای شورا و تیم اجرایی، این مسیر رشد ادامه یابد و شاهد بلوغ فعالیت‌های پژوهشی در یزد و تأثیرگذاری آن در سطح ملی باشیم.

ایجاد بانک جامع اطلاعاتی و خط قرمز بودن محیط‌زیست، اولویت‌های پژوهشی اتاق یزد است

محمد شهوازیان، عضو شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد با تقدیر از احساس مسئولیت و مشارکت فعال اعضای شورا در پیگیری مسائل، یکی از چالش‌های اصلی پژوهش در استان را پراکندگی اطلاعات و انجام کارهای تکراری دانست و افزود: پیشنهاد ما ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع است که تمامی داده‌های پژوهشی دانشگاه‌ها، اتاق بازرگانی و دستگاه‌های اجرایی را تجمیع کند، این اقدام نه تنها از موازی‌کاری جلوگیری می‌کند، بلکه می‌تواند به عنوان یک طرح پایلوت در سطح کشور مطرح شود.

وی همچنین بر اهمیت صحت داده‌ها تأکید کرد و اظهار داشت: مشکل اساسی در بسیاری از پژوهش‌ها، عدم دسترسی به داده‌های دست‌اول و دقیق است که منجر به افزایش ضریب خطا می‌شود. با ایجاد این بستر، می‌توانیم اطمینان حاصل کنیم که پژوهش‌ها بر پایه اطلاعات صحیح و با کمترین درصد خطا انجام می‌شوند.

عضو شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد به منظور بهره گیری از نتایج پژوهش‌ها تصریح کرد: هر طرح پژوهشی که در اتاق انجام می‌شود، ضرورت دارد که خروجی کاربردی داشته باشد. پیشنهاد ما این است که تسویه حساب نهایی طرح‌های پژوهشی، منوط به برگزاری یک سمینار آموزشی و ارائه نتایج به ذینفعان باشد تا آگاهی‌رسانی لازم صورت گیرد.

محمد شهوازیان در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حیاتی محیط‌زیست و مسئولیت اجتماعی پرداخت و گفت: در اتاق بازرگانی، منافع گروهی و مسئولیت اجتماعی بر منافع شخصی ارجحیت دارد. موضع بخش خصوصی شفاف است؛ ما توسعه‌ای را می‌خواهیم که پایدار باشد.

وی با اشاره به آلایندگی‌های زیست محیطی بیان کرد: اتاق بازرگانی به عنوان پارلمان بخش خصوصی، حامی محیط‌زیست است، اگر واحدی باعث آلودگی شدید یا به خطر افتادن سلامت مردم و شیوع بیماری‌ها شود، خودِ بخش خصوصی پیش از نهادهای دولتی مخالف آن است. توسعه صنعتی نباید به قیمت نابودی هوای شهر و سلامت مردم تمام شود؛ ما در این شهر زندگی می‌کنیم و حفظ محیط‌زیست برای ما یک اصل غیرقابل‌مذاکره است.

«دیده نشدن» حلقه مفقوده پژوهش‌های کاربردی است / ایجاد دسترسی یکپارچه به آمار تجاری کشور در داشبورد اتاق یزد

محمد سپهر دبیرکل اتاق بازرگانی یزد با تقدیر از تلاش‌های مرکز پژوهش‌ها و تیم فنی در طراحی و پیاده‌سازی داشبورد آماری گفت: امروز در اتاق بازرگانی یزد به داشبوردی دسترسی داریم که نقشه تجاری کل ایران را با جزئیات کامل نمایش می‌دهد. این سامانه آمار دقیق صادرات و واردات را به تفکیک استان‌ها و کالاها ارائه می‌کند.

وی افزود: این زیرساخت ارزشمند با کمترین هزینه و با تکیه بر توان نخبگان داخلی اتاق طراحی شده است، اما نکته مهم‌تر، نحوه بهره‌برداری از آن است.

محمد سپهر بر لزوم تغییر استراتژی در انتشار محتوا تأکید کرد و گفت: انتشار گزارش‌ها در سایت و کانال اتاق اقدام لازم اما ناکافی است. ما نیازمند همفکری اعضا برای یافتن روش‌های نوین هستیم تا نتایج پژوهش‌ها فراگیر شود و به دست همه ذینفعان برسد.

لزوم راه‌اندازی «رصدخانه اقتصاد» و اجرای تک‌پروژه‌های شاخص توسعه‌ای در استان

مرتضی محمودی، عضو شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد با تقدیر از تغییر رویکرد شورای پژوهشی به سمت «پژوهش کاربردی» اظهار داشت: خوشبختانه تعامل با دانشگاه از حالت فرمالیته خارج شده و به سمت حل مسائل واقعی رفته است. ما صراحتاً اعلام کردیم که به دنبال پروپوزال‌های تئوریک یا پایان‌نامه‌های صرف نیستیم؛ بلکه خروجی کاربردی برای ما ملاک است.

محمودی یکی از نیازهای اساسی استان را تجمیع داده‌های اقتصادی دانست و گفت: پیشنهاد مشخص، راه‌اندازی “رصدخانه اقتصاد استان” در اتاق بازرگانی است بطوریکه تمام داده‌های اقتصادی، از تسهیلات بانکی و شاخص‌های کلان گرفته تا اطلاعات شهرک‌های صنعتی را در یک سامانه واحد تجمیع کنیم. این بانک اطلاعاتی می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های دقیق برای مسئولین و بخش خصوصی باشد.

وی افزود: تجربه در خصوص ایجاد بانک اطلاعاتی تسهیلات، نشان داد که شفافیت اطلاعات چقدر می‌تواند بازدارنده و مؤثر باشد. با داشتن سوابق افراد و شرکت‌ها، مسئولین می‌توانند با آگاهی کامل تصمیم بگیرند و از انحراف منابع جلوگیری کنند.

عضو شورای پژوهشی اتاق یزد با اشاره به دو طرح پژوهشی مطرح شده در شورا‌های پژوهشی گذشته، با موضوع چالش‌های زیست‌محیطی و مهاجرتی استان تصریح کرد: در بحث محیط‌زیست، ما نیازمند پژوهش‌های کاربردی هستیم تا دقیقاً بدانیم سهم هر صنعت در آلایندگی چقدر است؛ چرا که بدون داده‌های مستند، صحبت‌ها در حد کلیات باقی می‌ماند. همچنین در موضوع مهاجرت، باید از کلیشه‌های رایج عبور کنیم و به سمت “مدیریت مهاجرت” برویم. این بحث نیازمند طرح‌ریزی دقیق است تا بتوانیم از تبعات منفی آن کاسته و تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم.

محمودی در بخش دیگری از سخنان خود به مباحث نظری توسعه اشاره کرد و گفت: تجربیات جهانی نشان می‌دهد زمانی که نظام برنامه‌ریزی کلان دچار اختلال می‌شود و بسته‌های توسعه‌ای جواب نمی‌دهند، باید به سراغ “تک‌پروژه‌های شاخص” رفت. این پروژه‌ها مانند ستاره‌هایی عمل می‌کنند که با اتصال به یکدیگر، مسیر توسعه را روشن می‌سازند. اتاق بازرگانی می‌تواند پیشران این پروژه‌های شاخص و اثرگذار در استان باشد.

تصمیم‌گیری بدون «داده»، آفت مدیریت استان است / لزوم ورود هوش مصنوعی به تحلیل‌های اقتصادی

اکرم فداکار عضو شورای پژوهشی اتاق یزد، با ابراز خرسندی از حضور نخبگان دانشگاهی و فعالان بخش خصوصی در این شورا گفت: شورای پژوهشی اتاق یکی از معدود جلساتی است که با اشتیاق در آن شرکت می‌کنم، زیرا ترکیبی از علم و تجربه است. عملکرد یک‌ساله مرکز پژوهش‌ها را فراتر از منابع و امکانات موجود ارزیابی کرد و گفت: حجم و کیفیت خروجی‌های ارائه شده توسط مرکز پژوهش‌ها، نسبت به بودجه و نیروی انسانی درگیر، بسیار قابل توجه و ارزشمند است. این نشان‌دهنده بهره‌وری بالا و مدیریت صحیح در این مرکز است که توانسته با حداقل‌ها، کارهای باکیفیتی ارائه دهد.

فداکار با ابراز نگرانی از وضعیت تصمیم‌گیری در دستگاه‌های اجرایی اظهار داشت: متأسفانه ما در نظام مدیریتی، نه تنها از پژوهش‌های عمیق، بلکه حتی از اطلاعات و داده‌های اولیه نیز برای تصمیم‌گیری استفاده نمی‌کنیم. وضعیت به گونه‌ای است که بسیاری از تصمیمات کلان بر پایه حدس و گمان و بدون پشتوانه آماری گرفته می‌شود.

وی افزود: به عنوان مثال در حوزه حساسی مانند آب، به دلیل فقدان داده‌های شفاف یا ملاحظات سیاسی، کمتر کسی جسارت ورود کارشناسی و بیان واقعیت‌ها را دارد. پژوهش واقعی باید بتواند بدون تعارفات سیاسی، واقعیت‌های موجود را روی میز تصمیم‌گیران بگذارد.

عضو شورای پژوهشی اتاق یزد در ادامه با حمایت از ایده تشکیل “رصدخانه اقتصاد”، پیشنهاد داد: ایجاد بانک اطلاعاتی به تنهایی کافی نیست. در عصر حاضر، ما باید از هوش مصنوعی بهره ببریم. پیشنهاد این است که سامانه اطلاعاتی اتاق به ابزارهای هوش مصنوعی مجهز شود تا بتواند به صورت پویا داده‌ها را تحلیل کند، شاخص‌های صعودی و نزولی را تشخیص دهد و هشدارهای لازم را به مدیران بدهد. وی تصریح کرد: ما نباید صرفاً انباردار داده‌ها باشیم؛ بلکه باید سیستمی داشته باشیم که بتوانیم از آن سوال بپرسیم و تحلیل‌های آینده‌نگرانه دریافت کنیم.

 اکرم فداکار دومین پیشنهاد راهبردی خود را تغییر شیوه جذب طرح‌های پژوهشی دانست و گفت: تاکنون رویکرد ما انتشار فراخوان و دریافت پیشنهادات پژوهشگران بوده است. اما برای سال آینده باید یک سطح بالاتر برویم و خودمان موضوعات حیاتی را تعیین و و بخواهیم که انجام شود.

لزوم نهادینه کردن “پیوست پژوهشی” برای تصمیمات استان

اصغر آقا نبیل، عضو شورای پژوهشی اتاق بازرگانی یزد بیان داشتشورای پژوهش اتاق ترکیبی از علم و تجربه است. نبیل برای تبیین اهمیت پژوهش به یک مثال عینی اشاره کرد و گفت: در اتاق ایران گزارشی در خصوص آلودگی هوای تهران ارائه شد. در حالی که تصور عمومی و حتی مدیران بر این بود که سوخت خودروها عامل اصلی است، پژوهش‌ها نشان داد که بخش زیادی از ذرات معلق ناشی از فرسایش لاستیک خودروها و آسفالت است. این همان قدرت پژوهش است که می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را کاملاً تغییر دهد، اما چون مدیران ما بر اساس ذهنیات خود تصمیم می‌گیرند، از نتایج علمی فرار می‌کنند.

اصغر آقانبیل با تأکید بر لزوم تغییر این رویه در استان یزد پیشنهاد داد: آیا نمی‌توانیم در یزد این فرهنگ را جا بیندازیم که پیش از هر تصمیم کلان در شورای گفت‌وگو یا استانداری، نیم‌نگاهی به پژوهش داشته باشند؟

وی افزود: همان‌طور که مرکز پژوهش‌های مجلس وظیفه دارد کارایی و قابلیت اجرایی قوانین را بررسی کند، در استان نیز باید شورایی باشد که بررسی کند آیا تصمیمات اتخاذ شده مبنای علمی داشته‌اند یا خیر. متأسفانه بسیاری از قوانین و مصوبات به دلیل عدم انطباق با واقعیت‌ها هرگز اجرا نمی‌شوند.

نبیل خاطرنشان کرد: گاهی می‌بینیم مسئولان آماری ارائه می‌دهند که با واقعیت‌های موجود فرسنگ‌ها فاصله دارد، اما حاضر نیستند اشتباه خود را بپذیرند. مرکز پژوهش‌های اتاق با حضور اساتید دانشگاه و فعالان اقتصادی، این ظرفیت را دارد که بازوی مشورتی امین و دقیقی برای تصمیم‌گیران استان باشد تا از اتلاف منابع و تصمیمات اشتباه جلوگیری شود.

انقلاب «هوش مصنوعی» در بازار کار، بزرگتر از چالش مهاجرت خواهد بود

طه ربانی عضو هیئت علمی دانشگاه یزد و مجری طرح برتر کشوری با موضوع اقلیم با تبریک یک‌سالگی مرکز پژوهش‌ها و تقدیر از رویکرد «آینده‌نگاری» و «نوآوری» در برنامه‌های این مرکز، گفت: اینکه از همین ابتدای کار، مفاهیمی چون آینده‌پژوهی در کانون توجه قرار گرفته، نشان‌دهنده هوشمندی و هدفمندی این مجموعه است. با این حال، جای خالی بررسی تأثیرات هوش مصنوعی در کنار مباحثی همچون آب و محیط‌زیست کاملاً محسوس است.

وی با انتقاد از کم‌توجهی به انقلاب دیجیتال اظهار داشت: نباید هوش مصنوعی را دست‌کم گرفت. تأثیری که این فناوری بر بازار کار و صنایع خواهد گذاشت، یک انقلاب تمام‌عیار است که ابعاد و پیامدهای آن برای اقتصاد استان، حتی از موضوع مهاجرت نیز گسترده‌تر و عمیق‌تر خواهد بود. بنابراین ضروری است که این سرفصل به اولویت‌های پژوهشی اتاق اضافه شود.

عضو شورای پژوهشی اتاق یزد در بخش دیگری از سخنان خود بر لزوم برندسازی پژوهشی تأکید کرد و افزود: پژوهش‌های موردی ارزشمندند، اما برای اینکه اتاق به یک برند و مرجع قابل استناد در سطح کشور تبدیل شود، نیازمند تولید گزارش‌های ثابت و ادواری هستیم.

وی تصریح کرد: همان‌طور که داشبورد آمار تجارت خارجی ایجاد شده است، باید سایر گزارش‌های تحلیلی نیز به صورت منظم (ماهانه یا فصلی) منتشر شوند تا فعالان اقتصادی و تصمیم‌گیران دولتی، همواره منتظر انتشار گزارش‌های اتاق یزد باشند. این ثبات در انتشار، کلید مرجعیت است.

ربانی پیشنهاد داد، اتاق بازرگانی با همکاری سایر مراکز پژوهشی (مانند سازمان مدیریت و دانشگاه‌ها) و حتی مراکز بین‌المللی، در به‌روزرسانی سند آمایش صنعت استان نقش‌آفرینی کند تا تصمیم‌گیری‌ها بر پایه داده‌های صحیح انجام شود.

وی در پایان با اشاره به تنوع مخاطبان گزارش‌های اتاق خاطرنشان کرد: برای افزایش ضریب نفوذ و اثرگذاری، باید ذینفعان را دسته‌بندی کنیم. نیاز دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه مدنی با یکدیگر متفاوت است. نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه پیچید؛ بلکه باید برای هر گروه، استراتژی مشخص و محتوای متناسب با نیاز آن‌ها تولید کرد.

دیدگاه ها توسط مدیر سایت بسته شده اند.