🇦🇿 تاریخچه نمایشگاههای آذربایجان
1. دوران پیش از استقلال – دوران امپراتوری روسیه و اتحاد شوروی (از اواخر قرن ۱۹ تا ۱۹۹۱)
الف) دوره امپراتوری روسیه (۱۸۷۰–۱۹۱۷):
- شهر باکو (Baku) به دلیل رونق صنعت نفت، یکی از قطبهای اقتصادی امپراتوری روسیه در قفقاز بود.
- نخستین نمایشگاههای محلی در این دوران، در قالب “بازارهای صنعتی و کشاورزی باکو” برگزار میشدند.
- در اوایل قرن بیستم، اتاق بازرگانی باکو نمایشگاههایی برای معرفی صنایع نفت، فرش و صنایعدستی برگزار کرد، که میتوان آنها را شکل اولیه نمایشگاههای رسمی آذربایجان دانست.
ب) دوران اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۲۰–۱۹۹۱):
- پس از تشکیل جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان، فعالیتهای نمایشگاهی بهصورت سازمانیافته زیر نظر ساختار مرکزی مسکو انجام میگرفت.
- نمایشگاههای معروفی مانند:
- نمایشگاه کشاورزی و صنعتی باکو (Bakı Kənd Təsərrüfatı və Sənaye Sərgisi)،
- و شرکت فعال در نمایشگاه اقتصادی اتحاد شوروی در مسکو (VDNKh)،
زمینه نظاممند شدن این صنعت را فراهم کردند.
- در دهه ۱۹۷۰ مرکز نمایشگاهی اصلی باکو در نزدیکی خیابان نسیبی (Nəsimi) تأسیس شد که بعدها پایه توسعه مجموعههای مدرن امروزی گردید.
2. دوران استقلال و بازسازی اقتصادی (۱۹۹۱ تا اوایل دهه ۲۰۰۰)
با استقلال آذربایجان در سال ۱۹۹۱، ساختار نمایشگاهی کشور به عنوان زیرساختی برای جذب سرمایه خارجی و معرفی صنایع نفت و گاز بازتعریف شد.
نقش شرکتها و مؤسسات خارجی بهویژه از ترکیه، روسیه و بریتانیا در احیای این بخش تعیینکننده بود.
مهمترین نقطه تحول، تأسیس نمایشگاه بینالمللی باکو (Baku Expo Center) در اواخر دهه ۱۹۹۰ بود که به مرکز اصلی نمایشگاههای کشور تبدیل شد.
در این دوران، نمایشگاهها عمدتاً در سه محور اصلی متمرکز بودند:
- انرژی، نفت و گاز،
- تجارت عمومی و صادرات،
- و صنایع سبک و مواد غذایی.
3. دوران تحول صنعتی و دیپلماسی اقتصادی (۲۰۰۰ تا امروز)
الف) گسترش نمایشگاههای بینالمللی
از ابتدای دهه ۲۰۰۰، آذربایجان سیاستی فعال در برگزاری نمایشگاههای تخصصی اتخاذ کرد، با محوریت جذب سرمایهگذاری و ارتقاء برند ملی «ساخت آذربایجان» (Made in Azerbaijan).
ب) توسعه زیرساختی
در سال ۲۰۱۰ مجموعه نمایشگاهی Baku Expo Center بهطور رسمی افتتاح شد؛
این مرکز با بیش از ۲۰ هزار متر مربع فضای سرپوشیده و امکانات کنفرانسی، به استاندارد بینالمللی UFI پیوست (انجمن جهانی صنعت نمایشگاهها).
همزمان، اتاق بازرگانی و صنایع آذربایجان (AZPROMO) و اتاق بازرگانی و صنایع باکو (BCCI) برنامههایی برای حضور در نمایشگاههای خارجی، از جمله در ترکیه، ایران، روسیه و ایتالیا راهاندازی کردند.
4. نقش فرهنگی و منطقهای نمایشگاهها
نمایشگاه در آذربایجان فقط ابزار تجاری نیست، بلکه جلوهای فرهنگی از پیوند سنت و مدرنیته محسوب میشود:
- در بخشهای گردشگری و صنایعدستی، نمایشگاهها به معرفی فرش آذربایجانی، ساز تار و صنایع فلزی سنتی میپردازند.
- در کنار نمایشگاههای صنعتی، نمایشگاههای هنری و فرهنگی چون Baku International Book Fair و Contemporary Art Fair Baku برگزار میگردد.
- نمایشگاهها همچنین بستری برای دیپلماسی اقتصادی شدهاند؛ بهویژه در همکاری با ترکیه، کشورهای CIS، و سازمان همکاریهای اسلامی.
5. چشمانداز آینده نمایشگاهی آذربایجان
آذربایجان اکنون استراتژیای موسوم به “Expo Economy 2030” را دنبال میکند که مبتنی بر:
- توسعه نمایشگاههای هوشمند (Smart Exhibition Platforms)،
- دیجیتالیسازی خدمات و تبادل اطلاعات B2B،
- گسترش همکاریهای اکو (ECO) و سازمان کشورهای ترک (TÜRKSOY)،
- و تبدیل باکو به “هاب نمایشگاهی قفقاز جنوبی” است.
با توجه به برنامههای نوسازی و جایگاه ژئواقتصادی این کشور، انتظار میرود آذربایجان تا چند سال آینده یکی از مراکز اصلی نمایشگاههای صنعتی، انرژی و گردشگری منطقه شود.
